Johannes 19: 25-27

De preek samengevat

De dienst begon prachtig en vol belofte met de doop van vier jonge kinderen: Vivienne, Olivier, Esra en Lou. Voor elk kind klonk er een persoonlijke dooptekst uit de Bijbel, met prachtige beloften over Gods onwankelbare trouw, de reddende kracht van het geloof en Zijn bescherming in dagen van benauwdheid.

Voor de kinderen die vooraan in de kerk zaten, had de dominee een heel herkenbaar, tastbaar voorbeeld. Als je gedoopt bent, heb je water op je voorhoofd gekregen en hoor je onlosmakelijk bij de "familie van het water". Je bent als het ware een kraal aan de grote, glanzende ketting van God, die door alle eeuwen heen van generatie op generatie loopt. God zegt tegen ons allemaal: jullie zijn vanaf nu één grote familie, zorg goed voor elkaar en heb elkaar oprecht lief. Aan het begin van de dienst klonk deze oproep ook al toen we lazen over de vrucht van de Geest, die begint met liefde, blijdschap en vrede.

Ook werd er gezongen en gebeden of God ons van binnenuit wil doorgronden en zuiveren, vol ontzag voor onze Schepper.

In de preek stonden we intens stil bij Jezus' laatste uren aan het kruis op Golgota, het moment dat de soldaten zelfs zijn kleding verdeelden en het oordeel werd voltrokken.

Terwijl veel sterke mannen, zijn discipelen, uit angst waren gevlucht, bleef daar een klein, trouw groepje vrouwen staan, onder wie Jezus' moeder Maria.

Je kunt je haar immense, snijdende verdriet bijna niet voorstellen. Ze had Jezus in haar schoot gedragen, hem gevoed, hem zien opgroeien in de vertrouwde werkplaats in Nazareth en wist als geen ander dat hij onschuldig was aan het kwaad waarvan hij beticht werd. Nu zag ze voor haar eigen ogen gebeuren wat de oude Simeon jaren geleden al in de tempel had voorspeld: een zwaard zou door haar ziel gaan.

Ondanks al die onbeschrijfelijke pijn bleef ze dicht bij hem staan, dwars door de gruwelijke executie heen. Ze wilde dit zware lijden samen met haar kind doorworstelen.

En dan gebeurt er iets ongelooflijk wonderlijks en ontroerends. Zelfs terwijl de hel over Jezus heen spoelt en hij een ondraaglijk lichamelijk en geestelijk lijden doormaakt, verdrinkt hij niet in zijn eigen pijn of een trauma. Zelfs hangend aan het ruwe hout van het kruis is hij nog steeds aan het zorgen voor de kwetsbaren. Met een warme, diaconale blik kijkt hij naar zijn rouwende moeder. Maar hij noemt haar geen "mama". Hij zegt nadrukkelijk: "Vrouw." Dat is absoluut geen afstandelijke of kille reactie, maar een bewuste, onmetelijk diepe verandering in hun relatie. Hij snijdt de biologische bloedband door, omdat hij daar aan het kruis niet meer in de eerste plaats hangt als haar zoon, maar als haar volmaakte Redder. Ook Maria heeft immers een verlosser nodig. Door haar op aards niveau los te laten, kan hij de lijdensweg helemaal alleen gaan om haar, en ons allemaal, volledig met God te verzoenen.

Direct daarna verbindt hij Maria en de jonge discipel Johannes, waarschijnlijk Jezus' eigen neef, innig aan elkaar met de woorden: "Vrouw, zie uw zoon" en tegen Johannes "Zie uw moeder." Dit was niet slechts een handige, praktische regeling voor een achterblijvende weduwe, zoals dat toen soms gebruikelijk was. Precies hier, op het duizelingwekkende dieptepunt van zijn lijden, ontstaat de allereerste christelijke gemeente. Biologische en aardse banden worden overstegen door een nieuwe, onbreekbare geestelijke bloedband. Jezus schenkt individuele mensen aan elkaar als een hechte eenheid. Het kruis herstelt niet alleen de verticale lijn tussen een heilige God en zondige mensen, maar creëert ook een diepe horizontale lijn tussen mensen onderling. Want, zoals we uit de Bijbel weten: niemand heeft ooit God gezien, maar als wij elkaar liefhebben en dragen, wordt Gods onzichtbare liefde door ons heen in deze wereld tastbaar en volmaakt.

Die nieuwe geestelijke bloedband betekent alles voor hoe wij vandaag de dag in de kerk en in ons dagelijks leven met elkaar omgaan. Theoloog Bonhoeffer verwoordde het ooit zo haarscherp: "Tussen mijn broeder en mij staat een kruis." Dat besef helpt ons enorm om het met elkaar vol te houden, zelfs als het flink schuurt, botst of menselijk gezien erg ingewikkeld is. Soms is het in dat grote licht veel beter om onrecht te lijden dan altijd maar koppig je eigen gelijk te willen bevechten. De kerk is geen groepje losse eilandjes van mensen die toevallig op zondag in hetzelfde gebouw een uurtje samenkomen. We zijn de familie van het water, aan elkaar gegeven om elkaars lasten te dragen en diep naar elkaar om te zien in de wijken. Johannes nam Maria diezelfde dag nog "in het eigene", hij eigende haar toe en gaf haar direct een veilig thuis. Diezelfde grote uitnodiging ligt er nu voor ons: eigen elkaar toe, wees samen een liefdevolle familie, breek door koude kerkelijke muren heen en wees samen een stralend, verwarmend licht voor de wereld om je heen.

Kernpunten

• Door de doop horen we allemaal bij de "familie van het water"; we zijn als kralen verbonden aan één grote ketting van Gods onfeilbare trouw door de generaties heen.
• Bij het kruis bleven de vrouwen, onder wie Jezus' trouwe moeder Maria, dapper staan, terwijl veel mannen uit angst waren weggevlucht.
• Zelfs te midden van onbeschrijfelijk, hels lijden verloor Jezus de zorg voor de zwakkeren om hem heen niet uit het oog en toonde hij intense ontferming.
• Door Maria vanaf nu "vrouw" te noemen, maakte Jezus zich los van de aardse, biologische moeder-zoon band om zijn reddende werk als onze enige Borg te volbrengen.
• Aan het kruis stichtte Jezus letterlijk de gemeente: hij verving de biologische band door een veel diepere, geestelijke bloedband door Maria en Johannes aan elkaar te schenken.
• Het kruis heeft altijd twee prachtige richtingen: het zorgt voor de verticale verzoening met God én voor de horizontale verbinding in liefde met je naaste.
• De christelijke gemeente hoort een warme familie te zijn waarin we structureel elkaars lasten dragen, onrecht durven lijden in plaats van ruzie te maken, en elkaar toeeigenen.

Wat kun je ermee?

• Kijk deze komende week eens goed om je heen in de kerk of in je eigen buurt: wie is kwetsbaar, eenzaam of verdrietig, en kun jij "in het eigene" aannemen, precies zoals Johannes bij Maria deed?
• Wanneer je wrijving hebt of het niet eens bent met een andere gelovige, herinner jezelf er dan aan dat "tussen jou en de ander het kruis van Jezus staat", en kies bewust voor zachtmoedige liefde in plaats van hard je gelijk te willen halen.
• Bedenk dat je, dwars door al je tekorten en fouten heen, intens geliefd bent door God de Vader; spreek deze week eens moedig en hardop uit: "Ik ben geliefd."
• Neem de tijd om heel concreet te bidden voor de zieken, de eenzamen en de rouwenden in de gemeente, en wees proactief bereid om zelf een luisterend oor en troostende schouder voor hen te zijn.

Om over na te denken

• Op welke momenten vind jij het stiekem best moeilijk om de kerk echt als een hechte 'familie' te zien, en wat zou jou heel concreet kunnen helpen om die kwetsbare verbinding toch actief op te zoeken?
• Als Jezus zelfs in zijn allerzwaarste fysieke en mentale lijden nog oog had voor de pijn van anderen, wat zegt dat over de manier waarop wij met ons eigen leed en de zorg voor onze medemens om mogen gaan?