Efeziërs 6:1-4

De preek samengevat

Stel je een prachtige, uitgestrekte tuin voor waarin van alles groeit. In die tuin staat een bloem, en die bloem, dat ben jij. Voor jouw groei en bloei is de grond waarin je staat van levensbelang. Je ouders vormen letterlijk die grond onder jouw leven. Soms is die bodem vruchtbaar en voedzaam, maar soms zijn er ook onvruchtbare, kale plekken, want ouders maken nu eenmaal fouten. Wie je bent, wordt voor een heel groot deel bepaald door je vader en moeder. Ze vormen zelfs, zonder dat je het direct doorhebt, jouw beeld van God. Voor iemand die een onveilige aardse vader heeft gehad, kan het ontzettend moeilijk zijn om God als een liefdevolle Vader te zien. Toch wil de Here, dwars door alle menselijke gebrokenheid heen, altijd een veilige rots en een goede Vader voor ons zijn. De boodschap van deze preek richt zich daarom vol overtuiging op het gezin.

Voordat de blik naar de kinderen gaat, richt de predikant zich verrassend genoeg eerst op de ouders. Vaders en moeders hebben een grote verantwoordelijkheid en zijn direct gebonden aan Gods richtlijnen. De apostel Paulus waarschuwt scherp: wek geen irritatie of boosheid op bij je kinderen. Als je als opvoeder te streng, onbeheerst of kortaf bent, blus je het zachte en lieflijke van een kind uit, wat al snel leidt tot stress en blokkades. Ouders moeten in de eerste plaats hun kinderen 'voeden', een woord dat prachtig opgesloten zit in het woord 'opvoeden'. Dit vraagt om geduld en veel zelfbeheersing. Het is de bedoeling dat we onze kinderen voeden met het Woord van God en ze trainen om de Here Jezus volhardend te volgen. De grote crisis in veel gezinnen is echter dat we als volwassenen vaak zélf zo lauw zijn geworden in ons geloof. Als we onszelf niet geestelijk laten voeden, hebben we onze kinderen simpelweg weinig te bieden. Naast het voeden is er liefdevolle terechtwijzing nodig: stel duidelijke grenzen vanuit de Bijbel, maar doe dat altijd in een open, warm en verbindend gesprek.

Voor de kinderen klinkt de bekende oproep uit de Tien Geboden: eer je vader en je moeder.

In de oorspronkelijke taal van het Oude Testament betekent het woord voor eren zoiets als 'gewicht' of 'heerlijkheid' geven. Je hoort je ouders letterlijk gewicht in je leven te geven. De dominee gebruikte een sprekend voorbeeld van een groepsreis met studenten in Rome. Iedereen was in een zaal luidruchtig aan het dollen, totdat de professor binnenstapte. Ineens was het muisstil en gedroeg iedereen zich respectvol, want er kwam 'gewicht' de ruimte binnen. Dat is precies de houding die God van kinderen vraagt. Dat botst enorm met onze moderne cultuur, waarin vaak alles om absolute gelijkheid draait en gezag snel onder vuur ligt. Eren betekent dat je naar je ouders luistert, je onder hun zorg durft te schikken en hen altijd met respect behandelt. Dat houdt in dat je ze, naarmate ze ouder worden, niet eenzaam achterlaat in een verpleeghuis, maar ze actief blijft opzoeken en betrekken.

Maar hoe moet dat als de relatie met je ouders diepe pijn doet? De predikant vertelde over een kinderpsychiater die aan een stil, in zichzelf gekeerd kind vroeg waar het pijn had, waarop het kind antwoordde: "Ik heb pijn naar mijn vader." Soms is er in gezinnen sprake van diepe wonden, onrecht of zelfs misbruik. In zulke situaties hoef je absoluut niet alles passief te accepteren. Gehoorzaamheid is altijd "in de Here", dus het moet goed, veilig en rechtvaardig zijn. Vroeger, in de tijd van het Oude Testament, stond er in de volkswetgeving zelfs de doodstraf op het structureel vervloeken van je ouders.

Toch mag je in uiterste en onveilige situaties afstand nemen om emotioneel te overleven, eventueel zelfs met hulp van buitenaf. Maar de kernhouding van een christen blijft: probeer de deur in je hart op een kleine kier te houden voor herstel en laat bitterheid geen wortel schieten, want daarmee gooi je enkel je eigen leven op slot. Blijf voor hen bidden, en onthoud goed dat als je eigen ouders je onverhoopt afwijzen of verlaten, de Here God je altijd als Zijn kind zal aannemen.

Het eren van je ouders is bovendien heel bijzonder, want het is het eerste gebod waar God direct een prachtige belofte aan vasthangt: opdat het je goed gaat en je lang leeft op aarde.

In de tijd van de Bijbel bestonden er geen pensioenen of bejaardentehuizen. Generaties woonden bij elkaar en moesten voor elkaar zorgen. Wat jij in het heden aan liefde en respect aan je ouders geeft, zien jouw eigen kinderen ook weer gebeuren. Dat bepaalt mede de cultuur waarin zij opgroeien, en hoe zij later met jou zullen omgaan als je zelf oud en kwetsbaar bent. Joodse denkers zeggen vaak dat de band met je ouders het model is voor vrijwel álle andere relaties in je leven. Daarom hecht God er zo ontzettend veel waarde aan. Uiteindelijk wijst dit alles nog verder vooruit: wie zijn gezin vol overgave toewijdt aan de Here, wandelt in het spoor van Jezus de Koning. En Zijn volgelingen hebben de heerlijke belofte gekregen dat zij als zachtmoedigen uiteindelijk de aarde zullen beërven, in het eeuwige leven dat nog voor ons ligt.

Kernpunten

• Je ouders vormen de geestelijke en emotionele bodem van je leven; jouw verhouding tot hen beïnvloedt je verdere keuzes en weerspiegelt zich soms in je beeld van God.
• Ouders hebben de heilige taak om hun kinderen niet te frustreren met onbeheerst of te hard gedrag, maar hen geduldig, liefdevol en aandachtig groot te brengen.
• Het woord 'opvoeden' betekent ten diepste je kinderen 'voeden' met wat goed en waar is; dit vraagt van ouders dat zij zélf actief leven met Gods Woord.
• Het Bijbelse 'eren' betekent dat je je ouders 'gewicht' geeft: je toont hen diep respect, luistert naar hen en erkent hun door God gegeven positie in het gezin.
• Ouders eren betekent uitdrukkelijk niet dat je misbruik of schadelijk gedrag maar moet slikken; in extreme gevallen is afstand nemen cruciaal om zelf overeind te blijven.
• Een houding van blijvende verbittering sluit je eigen hart op; blijf God bidden om ruimte, zelfs bij moeilijke relaties, want Hij is de Vader die je nooit in de steek laat.
• Liefdevol en respectvol met de vorige generatie omgaan is een sleutel tot zegen; wat je aan je kinderen voorleeft, krijg je in de toekomst heel vaak zelf weer terug.

Wat kun je ermee?

• Reflecteer voor jezelf eens eerlijk op de houding richting je ouders (of de herinnering aan hen). Toon je hen voldoende respect, bezoek je ze, en geef je hen het gewicht dat hen toekomt?
• Als je zelf kinderen hebt: onderzoek of jouw manier van grenzen stellen en terechtwijzen voortkomt uit Gods liefde, of dat het soms een uiting is van je eigen irritatie of stress.
• Probeer deze week thuis aan tafel het goede gesprek aan te gaan. Waarvoor leven jullie als gezin, en op welke kleine, praktische manieren krijgt de Here Jezus ruimte in jullie huis?
• Voel je pijn of onopgeloste wrok richting de mensen die jou hebben opgevoed? Breng deze verbrokenheid eerlijk in gebed bij God en vraag Hem om je hart te behoeden voor bitterheid.

Om over na te denken

• In hoeverre heeft jouw relatie met je aardse vader of moeder invloed (gehad) op hoe jij naar de liefde van God als Vader kijkt?
• Ben jij, als het om geloof en vertrouwen gaat, op dit moment zelf vruchtbare, voedzame grond voor de mensen direct om je heen?
• Waar ligt voor jou precies de grens tussen het liefdevol gehoorzamen van je ouders en het stellen van gezonde grenzen wanneer hun gedrag niet in lijn is met Gods wil?